بایدن در مسیر ترامپ

پس از آنکه نیروهای امنیتی چند استان را ترک کردند، خلأ قدرتی بوجود آمد تا القاعده آن را پر کند. به گزارش خبرگزاری فارس از ارومیه، محمدصادق معتمدیان صبح امروز با حضور در دفتر خبرگزاری فارس استان ضمن بازدید از این خبرگزاری اظهار داشت: خبرگزاری فارس از خبرگزاریهای مرجع کشور است که در طول سالهای گذشته عملکرد بسیار خوبی داشته است.

در این برهه عملکرد دولت اوباما با سیاست اعلام شده در سخنرانی دانشگاه الازهر هم­خوانی نداشت. سرانجام، تحت فشارهای زیاد افکار عمومی علی­الخصوص در جهان عرب نسبت به تناقض رفتار اوباما با سخنرانی سال 2009 در قاهره، اوباما در تاریخ 19 می 2011 طی سخنانی در وزارت خارجه، موضع خودش در قبال تحولات منطقه را اظهار کرد؛ اولین مثال آن نیز تونس بود.

دلیل چهارم نیز عوامل مساعد سیاسی بود که عبارتند از: قطعنامه شورای امنیت در حمایت از مداخله نظامی، موضع اتحادیه آفریقا در حمایت از دموکراسی در لیبی و موافقت وسیع در بین رهبران و مردم عرب. همزمان با تظاهرات 30 ژوئن و با فاصله چندصد کیلومتر، وقتی از جان کری در مورد مصر سؤال شد، پاسخ داد: «من با البرادعی، عمر موسی و به خصوص رهبران خلیج فارس صحبت کرده ام» .(Kerry, 2013: 1) معنای تلویحی سخن او این بود که با هیچ یک از اعضای حکومت مرسی صحبت نکرده است و گفتگوی او با مخالفانی که معتقد به برکناری دولت هستند، بوده است.

بله، ایشان پرستیژ خودشان را دارند و همیشه حریم بین اشخاص را حفظ میکنند حتی با اعضای خانواده. دادستان کل کشور اعلام کرد وزیران دولت پیشین همگی با فیلترکردن تلگرام مخالف بودند. اوباما مخالفتش با جنگ عراق را با نوشتن اینکه دولت بوش «اقدام یک­جانبه نظامی را بر دیپلماسی، نظارت اجباری و تحریم­های هوشمند» ارجح می­داند و آمریکا فرصت ساختن حمایت بین­المللی در جهت سیاست­هایش را از دست می­دهد، اعلام کرد.

البته واسطه­گری مرسی در جریان مذاکرات آتش­بس بین حماس و اسرائیل پس از یک هفته جنگ، باعث شد نگرانی آمریکا کاهش یابد و هیلاری کلینتون اعلام کند: «حکومت جدید مصر، مسئولیت پذیری و قدرت رهبری که این کشور را قطب ثبات و صلح منطقه­ای ساخته بود، حفظ کرد»(Clinton, 2012: 1) ؛ البته ایالات متحده در یک دید کلی، اخوان المسلمین را جریان اسلام­گرای مخالف اهداف خود می­دانست، اما به علت ترسِ از دست دادن اعتبار، سعی می­کرد از دخالت مستقیم در کلیه حوادث تحولات عربی – مگر زمانی که به طور مستقیم منافع حیاتی­اش به خطر بیفتد – خودداری کند؛ هرچند اصولاً آمریکا و اروپا اهرم قدرتی به­جز دخالت غیر مستقیم نداشتند.

در 21 اکتبر 2011، قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل درخواست پایان خشونت­ها و پذیرش طرح صلح شورای همکاری خلیج فارس و جابه­جایی قدرت را مطرح کرد. در شروع تظاهرات، توجه دولت اوباما بر دو مطلب متمرکز بود: ثبات منطقه­ای و فرآیند صلح. طراحی استراتژی امنیت ملی بدون توجه به شاخصهای مربوط به منافع ملی کشورها امکانپذیر نیست. ما نیز اوج اثر پذیری از تحریمها را از سر گذراندهایم و پس از تعاملات ایران با ونزوئلا که بنزین و مواد غذایی به آنها صادر کردیم (که این همکاری باید با کشورهای تحریمی ادامه پیدا کند) و در کنار آن افزایش خرید نفت توسط چین نشان میدهد وضعیت ما به جهت تحریمی در حال بدتر شدن نیست اما نباید موضوعاتی که مربوط به داخل است مانند حجم نقدینگی، نظام بانکی، توزیع اقلام اساسی، ارز ۴۲۰۰ و سو تدبیرهای دیگر فراموش شود چرا که بخش زیادی از فشارهای معیشتی بر مردم، ناشی از این مسائل داخلی است.

تا به حال نیز آمریکاییها اظهار نظری پیرامون این موضوع نکردهاند که در صورت بازگشت جو بایدن به برجام آیا این ۶۰ اقدام تحریمی علیه ایران نیز برداشته خواهد شد یا خیر. در یمن، موضوع کلیدی برای ایالات متحده، ﻣﺴﺄله خروج علی عبدالله صالح از قدرت بود که متحدی کلیدی برای آمریکا در برابر القاعده در شبه جزیره عربستان محسوب می­شد؛ بنابراین در ابتدا از موضع­گیری در حوادث یمن خودداری کرد و تنها بعد از دو ماه از شروع قیام­ها، وقتی روشن شد حکومت صالح نمی­تواند در مقابل امواج انقلاب مقاومت کند و در صورت قدرت گرفتن دولت دیگری در یمن که بتواند جنگ علیه القاعده را ادامه دهد منافع آمریکا ﺗﺄمین خواهد گردید، دولت اوباما حمایتش را از رژیم عبدالله صالح قطع کرد.

هرچند این برنامه­ای نیست که در واشنگتن مورد علاقه همگان باشد، اما نوعی استراتژی روشن و جامع است که باعث شد اوباما، در قبال مسائلی که فکر می­کرد در حد منافع امنیت ملی مهم هستند، اقدامات لازم را اتخاذ کند: مسائلی نظیر برنامه­ هسته­ای ایران، تروریسم، منازعه­ فلسطینی-اسرائیلی، جنگ عراق و به­ویژه تحولات اخیر در منطقه.

این موضع بوش در سند استراتژی 2002 بود که خبر از ظهور دکترین او می­داد. در عين حال اين سند بر روابط نزديک با قدرت هاي بزرگ منطقه اي همچون چين، هند و روسيه تاکيد کرده است. یعنی اولویت استراتژیک آمریکا از غرب آسیا و خاورمیانه به شرق آسیا تغییر پیدا کرده است.

رئیس سازمان انرژی اتمی دولت احمدینژاد نیز که اکنون در مجلس عضو کمیسیون انرژی است هم با ایرنا گفتوگو کرده و مدعی شده دولت حسن روحانی جلوی طرحها و ایدههای دانشمندان و دانشجویان در صنعت فضایی و هستهای سنگاندازی کرده و باعث مهاجرت نخبگان از کشور شده است.

در سال ۲۰۱۷ و در آغاز دولت ترامپ هم «جف سشنز» دادستان کل وقت از ۴۶ دادستان آمریکایی منصوب «باراک اوباما» خواست استعفای خود را ارائه دهند. اصول سیاست خارجی اوباما پیوندی نزدیک با نظریه واقع­گرایی نوکلاسیک دارد و این نظریه می­تواند تبیین مناسب­تری از سیاست خارجی اوباما در دوران ریاست­جمهوری­اش ارائه دهد. تحولات سوریه و قیام­های مردمی در تونس، مصر، لیبی، یمن و بحرین؛ همچنین امکان تغییر ژئوپلیتیک منطقه و برهم خوردن موازنه قدرت به سود جریان ضدآمریکایی موجب شده است تا بررسی دکترین سیاست خارجی و امنیتی دولت آمریکا در دوران زعامت دموکرات­ها بر کاخ سفید از اهمیت وافری برخوردار گردد.

دکترین بوش در پی هرج و مرج حادثه 11 سپتامبر و براساس درصد بالای نظامی­گری و یک­جانبه­گرایی تعریف شده بود و هدف اصلی آن دفاع از امنیت ملی و منافع حیاتی ایالات متحده به­وسیله تحمیل هژمونی ایالات متحده بر جهان بود.

در این بین، غرب آسیا و شمال آفریقا از حوزه­های راهبردی و استراتژیکی است که به­واسطه مختصات برجسته­اش، جایگاهی مهم در دکترین سیاست خارجی آمریکا ایفا می­کند. واژههایکلیدی: آمریکا، استراتژی امنیتی، غرب آسیا، عراق، لیبی. این همان سفری است که یکی از مهمترین اتفاقات سیاست خارجی بعد از پیروزی انقلاب در آن رخ داد و باراک اوباما، رئیسجمهوری آمریکا، حدود یکربع به صورت تلفنی با حسن روحانی گفتوگو کرد.

در ژانویه سال 2014 البغدادی، آمریکا را مستقیماً تهدید کرد که: جنگ نیابتی در شام دیگر شما را یاری نخواهد داد. من وقتی در مسابقات جهانی شرکت میکردم و مدالی میگرفتم، کشورهای دیگر میگفتند طرح را به ما بده و در دانشگاههای ما تحصیل کن اما من نخواستم طرح کشورم را بفروشم.

اوباما نشان داده تا وقتی خطری جدی برای منافع حیاتی خود احساس نکند، حاضر به دخالت نظامی نیست. مسئولان این مرکز حتی لایحه مرخصی سه ساله به دانشجویانی را که مادر می شوند، تصویب کردند و بعد از آن هم گفتند که به ازای هر فرزند، به مادران شاغل یک سال سنوات داده می شود. هدف قرار گرفتن سفارت و شهروندان هندی در افغانستان، به حلقههایی در پاکستان نسبت داده شد.

در ماه­های اولیه قیام­های مردمی، واکنش محافظه­کارانه اوباما باعث شد او با نقدهای زیادی مواجه شود. در حال حاضر جمهوری اسلامی ایران تنها کشوری هست که خارج از دایره آمریکایی ها و غربی ها در راستای حمایت از فلسطین اقدام می کند اما با این حال و با خرج های پرهزینه غربی و آمریکا که خود در وخامت اقتصادی به سر می برند موفق شده است مقاومت کند.

او همچنین در زمان تصدی کمال خرازی بر وزارت امور خارجه و سخنگویی حمیدرضا آصفی در این سمت باقی ماند و برای مدتی در یکی از سفارتخانه های ایران در یکی از کشورهای آفریقایی اقدام به فعالیت کرد. به هر حال تصمیم به خروج کامل نیروهای نظامی آمریکا توسط دولت بایدن با علم به اینکه ارتش افغانستان نمی تواند در برابر پیشروی های طالبان مقاومت کند، نشان می دهد کاخ سفید از اساس به دنبال احیای حکومت طالبانی و گسترش ناامنی در آسیای میانه بوده است.

دورانی که در نهایت با فروپاشی دیوار برلین در سال 1989 و انحلال کامل اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیست در سال 1991 پایان پیدا کرد. پس از 11 فوریه اوباما نشان داد که در حال پیدا کردن راه درست حمایت از امواج دموکراتیک است و بعد از انتخاب محمد مرسی به ریاست جمهوری، طی پیامی به او تبریک گفت؛ همچنین با وجود نگرانی از پیوند­های اخوان با حماس، روابط و کمک­های عادی خود را هم حفظ کرد.

ترکیه، هم پیمان ناتو است. اینکه آیا آمریکا سعی در یکپارچه­سازی ملت عراق دارد یا به خودمختاری طایفه­ای در عراق می­اندیشد، مطلب مهم و نسبتاً نامشخصی است. اوباما کلیت استراتژی دولت را با ادعای اینکه بازگشتی به امپراطوری ریگان و امپریالیسم روزولت بوده و به آمریکا اجازه می­دهد علیه حکومت­هایی که مورد علاقه ما نیستند جنگ پیشگیرانه کنیم، نقد می­کند.